GABROIDY

Gabro jest zasadową skałą magmową składająca się głównie z piroksenów oraz plagioklazów (wapniowych) (Fig. 1). Jest skałą melanokratyczną, często o barwie ciemnozielonkawej, czasem z odcieniem fioletowym. Najczęściej ma teksturę grubokrystaliczną i strukturę bezładną. Wśród piroksenów często występuje tu diallag. Ma on charakterystyczny grubotabliczkowy pokrój, ciamnozielonkawą barwę oraz gęstą sieć łupliwości przypominającą blaszki (Fig. 1). Istnieje cały szereg gabr o specyficznym składzie mineralnym, które dzięki niemu mogą występować pod własnymi nazwami, np. garbro zbudowane z piroksenów (najczęściej augitu) i plagioklazów - labradorów nazywamy labradorytem (Fig. 2), gabro zbudowane z piroksenów (najczęściej augitu) i plagioklazów - anortytów - anortozytem (Fig. 3), zaś gabro zbudowane z piroksenów diallagów i plagioklazów - gabrem diallagowym (Fig. 1).

Zarówno plagioklazy jak i pirokseny budujące gabra w warunkach hydrotermalnych ulegają przemianom. Wapniowe plagioklazy w wyniku procesu nazywanego saussurytyzacją przechodzą w nierozpoznawalny gołym okiem agregat mineralny nazywany saussurytem, w którego skład wchodzą plagioklazy sodowe typu albit, kalcyt, chloryt i epidot (Fig. 4). Przemianie towarzyszy odbarwienie skały na kolor jasny. Z kolei pirokseny w wyniku przemian hydrotermalnych zastępowane są przez zielony amfibol uralit. Proces ten nazywany jest uralityzacją.

Saussurytyzacja to autometasomatyczny lub hydrotermalny proces przeobrażenia wapniowych plagioklazów szeregu albit-anortyt (szczególnie anortytu, bytownitu i labradoru), zachodzący pod wpływem gorących roztworów wodnych bogatych w H₂O oraz CO₂. W wyniku niestabilności chemicznej plagioklazu zasadowego następuje jego odwapnienie i rozpad na drobnokrystaliczny, nierozpoznawalny gołym okiem, mętnawy agregat mineralny nazywany saussurytem. W jego skład wchodzą plagioklazy sodowe typu albit, minerały z grupy epidotu (epidot, zoizyt, klinozoizyt) oraz kalcyt, chloryt, kwarc, serycyt lub skapolit. Przemianie tej towarzyszy charakterystyczne odbarwienie skały na kolor jasny, jasnoszary lub zielonkawobiały.

Uralityzacja to proces metasomatycznego lub metamorficznego przeobrażenia piroksenów jednoskośnych (np. augitu, diopsydu) bądź rombowych (np. enstatytu) w wyniku ich hydratyzacji w obecności fluidów hydrotermalnych. Polega na zastępowaniu piroksenów przez zielony, włóknisty lub pręcikowy amfibol z szeregu tremolit-aktynolit bądź wtórną hornblendę, nazywany uralitem. Powstały agregat amfibolowy tworzy pseudomorfozę uralitową, w której wtórny minerał precyzyjnie zachowuje pierwotny pokrój oraz zarys krystalograficzny zastępowanego kryształu piroksenu.

Występowanie

Występowanie gabr jest związane z ofiolitami, t.j. sekwencjami skał magmowych (obojętnych bądź zasadowych) budujących skorupę oceaniczną i często w różnym stopniu przeobrażonych, przykrytych przez osady oceaniczne (głównie silikoklastyczne). Po ultrazasadowych perydotytach i dunitach tworzących najniższą część typowo wykształconych sekwencji ofiolitowych, gabra budują drugi ich człon. Ze względu na brak prawidłowości w ułożeniu minerałów budujących te skały często nazywa się je gabrami izotropowymi w odróżnieniu od tzw. kumulatów (Fig. 6), powstających w dennych częściach komór magmowych na skutek procesu krystalizacji, dyferencjacji magmowej i grawitacyjnego opadania na dno wykrystalizowanych minerałów, które tworzą charakterystyczne struktury przypominające warstwowania. W Polsce najbardziej znanymi ofiolitami, w których występują skały gabrowe są położone na przedpolu Sudetów, w otoczeniu kry sowiogórskiej masywy: Ślęży, Braszowic-Brzeźnicy, Szklar oraz Nowej Rudy.