Skaleniowce (in. skalenoidy, foidy) są minerałami podobnymi do skaleni (zob. plagioklazy, skalenie potasowe) jednak są od nich znacznie uboższe w krzemionkę. Gdy magma jest bogata w krzemionkę - wtedy krystalizują skalenie, gdy jest uboga - tworzą się skaleniowce. Minerały te moga w związku z tym występować wyłącznie w skałach zasadowych, w których na próżno szukać kwarcu. Z kolei w skałach kwaśnych takich jak np. granitoidy na próżno szukać skaleniowców. Jeśli krzemionki w magmie było dużo (o czym świadczy zawartość kwarcu), z pewnością krystalizowały skalenie, a nie skaleniowce. Najważniejszymi przedstawicielami tej grupy minerałów są leucyt, nefelin i sodalit.
LEUCYT
CECHY MAKROSKOPOWE
- Postać kryształów leucyt krystalizuje w układzie regularnym
- Pokrój kryształów dwudziestoczterościan deltoidowy
- Barwa kryształy bezbarwne, białe lub szare
- Połysk szklisty, tłusty
- Rysa szara
- Twardość 5,5-6,0
- Łupliwość brak, przełam nierówny
- Gęstość 2,45-2,5 g/cm3
WYSTĘPOWANIE
Leucyt (K[AlSi2O6]) występuje w skałach magmowych ubogich w krzemionkę, a bogatych w potas, oraz w produktach erupcji wulkanicznych np. we współczesnych lawach Wezuwiusza.
NEFELIN
CECHY MAKROSKOPOWE
- Postać kryształów nefelin krystalizuje w układzie heksagonalnym
- Pokrój kryształów tabliczkowy lub słupkowy
- Barwa kryształy białe lub szare, rzadziej z odcieniem różowym, zielonym lub żółtym
- Połysk szklisty, tłusty
- Rysa biała
- Twardość 5,5-6,0
- Łupliwość brak, przełam nierówny
- Gęstość 2,5-2,6 g/cm3
Nefelin (Na[AlSiO4]) występuje w skałach magmowych ubogich w krzemionkę, a bogatych w sód np. fojalitach, fonolitach i innych. Jest on również składnikiem dolnośląskich bazanitów i nefelinitów.
SODALIT
CECHY MAKROSKOPOWE
- Postać kryształów regularny
- Pokrój kryształów izometryczny lub słupkowy
- Barwa różne odcienie niebieskości, szary, brązowy, żółtawy, bywa bezbarwny, fioletowoniebieska z białymi, zielonymi, czerwonymi, różowymi żyłkami
- Połysk szklisty, czasem tłusty
- Rysa biała, czasami bladoniebieska
- Twardość 5,5-6,0
- Łupliwość niewyraźna
- Przełam nierówny, muszlowy
- Gęstość 2,14-2,40 g/cm3
WYSTĘPOWANIE
Sodalit (Na8[Cl2(AlSiO4)6]) występuje w skałach magmowych np. fonolitach oraz w sjenitach i trachitach. Jest składnikiem metasomatycznie zmienionych wapieni i innych skał osadowych. Współwystępuje z nefelinem, leucytem, tytanitem.