Chlorki (podobnie jak fluorki, bromki i jodki) należą do grupy halogenków, minerałów obejmujących sole kwasów fluorowodorowego, chlorowodorowego (solnego), bromowodorowego i jodowodorowego. Fluor, chlor, brom i jod w procesach magmowych nie koncentrują się w większych ilościach. Przeważająca część tych pierwiastków przechodzi do roztworów hydrotermalnych, z których mogą krystalizować w formie halogenków. Najbardziej rozpowszechniony jest fluoryt i fluorki glinu. W warunkach osadowych, w wyniku ewaporacji dochodzi do znacznej koncentracji chlorków (halit, sylwin i inne), które razem z siarczanami tworzą czasem ogromne złoża. Obecnie od 70 do 75% chloru i bromu, a także ponad 90% jodu skorupy ziemskiej znajduje się w wodzie morskiej.
Ewaporaty (oraz proces ich formowania – ewaporacja) to specyficzna grupa skał osadowych oraz zjawisko polegające na intensywnym odparowaniu wody z naturalnych zbiorników (takich jak płytkie morza, zamknięte seaway, słone jeziora, playas czy sabkhas), zachodzące w warunkach klimatu suchego, pustynnego lub półsuchego i stepowego, gdzie tempo parowania wyraźnie przewyższa tempo opadów. W miarę ucieczki cząsteczek wody rozpuszczone w niej sole i minerały ulegają silnemu zagęszczeniu, aż do osiągnięcia punktu przesyconego, co prowadzi do ich wytrącania i krystalizacji. Proces ten przebiega zazwyczaj zgodnie z tzw. sekwencją ewaporatową: w pierwszej kolejności wytrącają się minerały mniej rozpuszczalne (np. gips i anhydryt), a w dalszej kolejności minerały bardziej rozpuszczalne (jak halit czy sole potasowe, np. sylwin i karnalit). Skały te charakteryzują się specyficznymi strukturami (np. warstwowatymi, guzkowymi czy wysadami solnymi – diapirami) i stanowią kluczowe archiwum geologiczne pozwalające rekonstruować dawny paleoklimat, a także pełnią gigantyczną rolę surowcową (gospodarską, chemiczną, rolniczą i budowlaną).
HALIT
CECHY MAKROSKOPOWE
- Postać występowania halit krystalizuje w układzie regularnym
- Pokrój kryształów kryształy sześcienne, niekiedy osiągające znaczne rozmiary
- Barwa kryształy halitu są zazwyczaj bezbarwne i przezroczyste, znane są także formy zabarwione na żółto, niebiesko, czerwono i szaro, w zależności od chemicznych i mineralnych domieszek
- Połysk szklisty
- Rysa biała
- Twardość 2,5
- Łupliwość doskonała, kostkowa
- Gęstość 2,1-2,2 g/cm³
- Inne cechy charakterystyczny słony smak
WYSTĘPOWANIE
Halit (NaCl) zwany potocznie solą kuchenną, jest najważniejszym minerałem solnym. Jest on źródłem otrzymywania sody i kwasu solnego oraz chloru i jego związków. Używany jest powszechnie do celów spożywczych i do konserwowania żywności. Halit najczęściej występuje w skupieniach ziarnistych i zbitych. Tworzy także formy szkieletowe, stalaktytowe oraz włosowate wykwity. Minerał ten powstaje w wyniku odparowania wody morskiej lub słonych jezior (złoża solne), często tworzy wykwity pustynne. W Polsce złoża soli kamiennej występują w okolicach Inowrocławia (permskie wysady solne) oraz Bochni i Wieliczki (trzeciorzędowe osady solne). W glebach halit krystalizuje in situ ze słonych roztworów glebowych, szczególnie na obszarach aridowych i semi-aridowych. Kryształy zwykle akumulują się w porach glebowych lub tworzą naskorupienia na powierzchni gleby.
SYLWIN
CECHY MAKROSKOPOWE
- Postać występowania sylwin krystalizuje w układzie regularnym
- Pokrój kryształów kryształy zwykle sześcienne
- Barwa kryształy sylwinu są zazwyczaj bezbarwne i przezroczyste, rzadziej białawe, czerwone lub szare, w zależności od chemicznych i mineralnych domieszek
- Połysk szklisty
- Rysa biała
- Twardość 2,0
- Łupliwość doskonała, kostkowa
- Inne cechy charakterystyczny gorzki smak
- Gęstość 1,9 g/cm³
WYSTĘPOWANIE
Występowanie podobne do halitu. Złoża sylwinu (KCl) są eksploatowane w celu pozyskania nawozu mineralnego powszechnie stosowanego w rolnictwie - soli potasowej.
KARNALIT
CECHY MAKROSKOPOWE
- Postać występowania karnalit krystalizuje w układzie rombowym
- Pokrój kryształów kryształy występują rzadko, są drobne o kształcie pseudoheksagonalnym
- Barwa kryształy karnalitu mogą być bezbarwne, białe, żółtawe i czerwonawe, przezroczyste lub przeświecające
- Połysk szklisty
- Rysa biała
- Twardość 1,0-2,0
- Łupliwość dobra
- Gęstość 1,6 g/cm³
WYSTĘPOWANIE
Występowanie karnalitu (KMgCl3 . nH2O) jest podobne do halitu. Złoża karnalitu są eksploatowane w celu pozyskania nawozów mineralnych stosowanych w rolnictwie.