SZAROGŁAZY

Szarogłazy (greywacke) są zwięzłymi skałami osadowymi, okruchowymi, należącymi do grupy piaskowców niedojrzałych mineralogicznie i teksturalnie. Charakteryzują się dużą, często przewyższającą 15% zawartością ilastego lub serycytowo-chlorytowej tła skalnego oraz obecnością ostrokrawędzistych ziarn kwarcu, skaleni oraz licznych fragmentów skał (litoklastów), zwłaszcza łupków, skał wulkanicznych i krzemionkowych. Ze względu na bogaty skład ziarnowy i obecność drobnoziarnistego tła skalnego (matrix), szarogłazy mają zazwyczaj barwę ciemnoszarą, zielonoszarą lub brunatnoszarą. Ziarna szkieletowe są źle wysortowane i słabo obtoczone. Szarogłazy wykazują teksturę psamitową (piaskową) oraz struktury depozycyjne (laminacja, warstwowanie). Często współwystępują z nimi struktury typowe dla osadów prądów zawiesinowych (turbidytów).

Występowanie i geneza

Szarogłazy powstają głównie w głębokomorskich basenach sedymentacyjnych, na przedpolu szybko wypiętrzających się i intensywnie erodowanych orogenów. Kluczową rolę w ich akumulacji odgrywają prądy zawiesinowe (turbidytowe), które transportują w głębokie strefy oceanów ogromne ilości przemieszanego, niedojrzałego materiału klastycznego. Szybki transport oraz masowa depozycja uniemożliwiają pełne wietrzenie chemiczne i wysortowanie ziarn, dzięki czemu w osadzie zachowują się nietrwałe minerały oraz okruchy skał. Typowym środowiskiem powstawania szarogłazów są baseny fliszowe tworzące się w fazach orogenicznych.

W warunkach diagenezy i w strefach bliskich powierzchni Ziemi (procesy hipergeniczne), obfitująca w niestabilne składniki tło skalne oraz litoklasty szarogłazów ulegają przeobrażeniom mineralnym. Pod wpływem bliskości wód gruntowych i ciśnienia litostatycznego składniki ilaste mogą podlegać chlorytyzacji lub serycytyzacji. Obecność chlorytu nadaje skałom charakterystyczny zielonkawy odcień (stąd dawna historyczna nazwa: grünstein lub piaskowce zieleniakowe). W strefach kontaktowych z intruzjami magmowymi lub w warunkach słabego metamorfizmu regionalnego szarogłazy mogą przechodzić w niskotemperaturowe łupki kwarcowo-sercytowo-chlorytowe.